Επιθετικότητα

Ως επιθετικότητα ορίζεται η βλαπτική συμπεριφορά εναντίον προσώπων ή αντικειμένων. Υπάρχουν πολλά είδη επιθετικότητας.

  • Λεκτική
  • Φυσική αποκτήματος ή συντελεστική (ληστεία) και παρορμητική (φόνος)
  • Αυτοάμυνας
  • Αρμόζουσα ή μή
  • Καταστροφική
  • προς άλλους
  • προς εμάς (αυτοχειρία – αυτοκαταστροφή)

Η συναισθηματική αντιδραστική επιθετικότητα είναι αυτή που γεννάται απο θυμό και οργή. Κατευθύνεται αμιγώς απο το συναίσθημα και την χαρακτηρίζει η παντελής απουσία λογικής ή ακόμα χειρότερα η δημιουργία μια ”παράλογης λογικής” που σαν σκοπό έχει την αιτιολόγηση επιθετικών πράξεων. Σημαντικός είναι ο διαχωρισμός απο τον θυμό και την οργή. Αυτά είναι συναισθήματα που βιώνουμε μέσα μας. Εσωτερικά. Σε αντίθεση με την επιθετικότητα που στρέφεται εναντίον άλλων παρά τη θέλησή τους.

Η επιθετικότητα συχνωτίζεται με τον νόμο του ισχυρού. Το ψυχολογικό υπόβαθρο είναι η ένταση, η απειλή, το άγχος, βαθύτερα αισθήματα αυτολύπησης, χαμηλής αυτοεκτίμησης, εξευτελισμού, λοιδωρείας, ενστικτώδης αντίδραση θυμού και οργής. Στην σύγχρονη εποχή το άγχος και ο θυμός είναι οι δύο βασικότερες αιτίες κατάθλιψης και συναισθηματικών διαταραχών.

Η επιθετικότητα και η βία στον άνθρωπο είναι έμφυτες και έχουν τις ρίζες τους στα ένστικτα. Ένστικτο επιβίωσης. Το θηλυκό χρησιμοποιεί περισσότερο λεκτική βία και ”χειρισμό”, ενώ το αντρικό φύλο χρησιμοποιεί περισσότερο σωματική βία.
Κοινή γνώση αποτελεί πλέον η διδαχή της επιθετικής συμπεριφοράς. Μικρά παιδιά που βλέπουν ή και ζούν μαζί με ενήλικες που βιαιοπραγούν, μαθαίνουν και εθίζονται σε επιθετικές συμπεριφορές. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει με τα βίαια video και Internet-ικά παιχνίδια, τα οποία αυξάνουν θεαματικά την επιθετικότητα των παιδιών.

Η επιθετικότητα είναι το συνδυαστικό αποτέλεσμα εσωτερικών και εξωτερικών συνθηκών.

Κορύφωση της επιθετικής συμπεριφοράς είναι η εφηβεία και η ή πρώιμη ενήλικη ζωή, μεταξύ 5 -25 ετών.

Επιστημονικά γίνεται ταυτοποίηση γονιδίων αλλά και ορμονολογικός έλεγχος για τα συμπεριφορικά χαρακτηριστικά των ανθρώπων. Η επιθετικότητα δεν συνάδει με τις ενοχές.


Κατάθλιψη

Η κατάθλιψη είναι μια μεταβατική φάση του συναισθήματος. Κατά περιπτώσεις μπορεί να έχει πολύ μεγάλη διάρκεια (περισσότερο από 6 μήνες), οπότε και είναι απαραίτητο να ζητήσουμε βοήθεια.

Χαρακτηριστικά αυτής της περιόδου είναι η ανηδονία, η αδυναμία συγκέντρωσης, η ελλιπής μνήμη, δυσκολίες στον ύπνο, διατροφικές διαταραχές, έλλειψη γενικότερου ενδιαφέροντος ενώ ταυτόχρονα υπερισχύουν συναισθήματα ματαιότητας, ενοχής και απελπισίας.

Η κατάθλιψη δεν έχει ηλικία, μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε φάση ανάπτυξης του ανθρώπου απο την βρεφική, παιδική και εφηβική έως την ενήλικη και την τρίτη ηλικία. Ανάλογα βέβαια με την περίοδο που εκδηλώνεται χρειάζεται και διαφορετική αντιμετώπιση. Το κοινό όμως – και αυτό είναι πολύ σημαντικό να κρατάμε υπόψη – είναι πως η κατάθλιψη εμφανίζεται σε περιόδους που συμβαίνει κάποια είδους μετάβαση και συνδέεται με την ψυχική εξέλιξη και ενδυνάμωση.

Πίσω απο το βαρύ προσωπείο της κατάθλιψης βρίσκεται η δυσκολία επεξεργασίας της αλλαγής που συχνά ακολουθεί μια ή περισσότερες απώλειες. Αν και η απώλεια είναι η βασική συνθήκη εξέλιξης καθώς για ακολουθήσει το καινούργιο χρειάζεται να χαθεί το παλιό. Ο ανθρώπινος νους αδυνατεί να δεχτεί την απώλεια του παλιού γιατί έχει ανάγκη την ασφάλεια που του παρέχει. Είτε πρόκειται για την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου είτε για την απώλεια μιας κατάστασης (απώλεια εργασίας, πτώση εισοδήματος, αλλαγή τόπου διαμονής, χωρισμός). Συνεπώς το ψυχικό μας σύστημα καλείται να ανταπεξέλθει σε μια ψυχική ρήξη, σε ένα ψυχικό τραυματισμό.

Ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία, τις προηγούμενες εμπειρίες και τον τρόπο αντίληψης της ζωής θα πάρει ο καθένας την προσωπική του θέση απέναντι στο τραυματικό γεγονός της απώλειας. Γι’ αυτό και υπάρχουν περιπτώσεις που κάποιος ανταποκρίνεται γρηγορότερα και περνά στο στάδιο της αποδοχής και ακολούθως της επανορθωτικής ανάρρωσης όπως λέμε, δηλαδή στην φάση εκείνη που αναλαμβάνει ψυχική και σωματική δύναμη για να συνεχίσει τη ζωή με θετικό τρόπο και ενέργεια. Υπάρχει όμως και το ενδεχόμενο ο ανθρώπινος νους να εμπλακεί τόσο στενά με τη χαμένη συνθήκη ή και να ταυτιστεί με αυτή τόσο, ώστε να βυθίζεται όλο και περισσότερο σε έναν ατέλειωτο και απέλπιδο θρήνο. Σε αυτή την περίπτωση η θεραπευτική παρέμβαση είναι αναγκαία είτε μέσω ψυχοθεραπείας είτε μέσω φαρμακευτικής αγωγής ή και τα δύο μαζί.

Η ψυχοθεραπευτική σχέση βοηθά σημαντικά στο να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε ο άνθρωπος που υποφέρει απο αβίωτο πόνο, να μπορέσει αρχικά να πλησιάσει με μεγαλύτερο σθένος αυτά που θεωρεί τραυματικά και αξεπέραστα, να επεξεργαστεί και τέλος να πάρει προσωπική θέση απέναντί τους.


Άγχος - Stress

Προέρχεται από το ρήμα “ἄγχω”, που στην αρχαία ελληνική σημαίνει σφίγγω ή πνίγω (αγχόνη).

Πρόκειται για σωματική και ψυχική αντίδραση μπροστά σε μια πραγματική απειλή, ή οτι θεωρούμε εμείς ως απειλή.

Το σώμα μας υπο την επήρεια του άγχους βρίσκεται σε ένταση. Ο εγκέφαλος πυροδοτείται και δέχεται καταιγισμό σκέψεων. Ο μέσος άνθρωπος εκτίθεται σε αναρίθμητες στρεσσογόνες καταστάσεις. Ή δημιουργεί ο ίδιος τέτοιες καταστάσεις.

Το στρες όμως μπορεί να έχει και θετικά χαρακτηριστικά. Να γίνει αιτία δημιουργικότητας. Σε αυτή την περίπτωση λειτουργεί καταλυτικά, ενεργοποιώντας τον άνθρωπο ώστε να αντεπεξέλθει στις όποιες καταστάσεις.

Όμως, όσο πιο συχνό και έντονο είναι το στρες, τόσο πιο δύσκολο είναι να αντιμετωπιστούν οι καθημερινές υποχρεώσεις.

  • Άγχος σύγχρονων ρυθμών.
  • Άγχος επίτευξης στόχου. Αυτού του είδους τα άγχη αφορούν εξωτερικές συνθήκες καί συνήθως μπορούν να γίνουν διαχειρίσιμα με απλές παρεμβάσεις. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου το εξωτερικό άγχος χρησιμοποιείται, γίνεται το άρμα, ενίοτε το δόρυ και η ασπίδα, απλώς για να καλυφθούν βαθύτερες εσωτερικές ανησυχίες.

Οι περισσότεροι άνθρωποι καλύπτουν το εσωτερικό άγχος τους μέσα απο τις εξωτερικές συνθήκες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι : δεν έχουν χρόνο να απασχολούνται με ασήμαντα θέματα τα οποία αφορούν την σχέση τους, έτσι τα υποτιμούν, δεν δίνουν σημασία, ενώ στην ουσία γίνεται προσπάθεια αποφυγής γιατί δεν θέλουν, δεν μπορούν η δεν ξέρουν πως να τα αντιμετωπίσουν. Αυτά βέβαια θα γίνουν εφιάλτες που σύντομα θα γυρίσουν να χτυπήσουν την πόρτα της σχέσης και στο τέλος να την καταστρέψουν μαζι με οτι εχει δημιουργηθεί γύρω (π.χ παιδιά).

Ένας πολύ συνηθισμένος τρόπος αποφυγής των προβλημάτων και του άγχους, είναι η υπερβολική δουλειά. Ο φοιτητής που απασχολείται μόνο με το διάβασμα, η νοικοκυρά που ζεί μέσα στην κουζίνα, ο επαγγελματίας που βρίσκεται στο κατάστημά του όλη μέρα.

Το άγχος αποδίδεται σε εξωτερικούς παράγοντες (οι άλλοι φταίνε, η δουλειά φταίει, οι συνθήκες φταίνε κτλ). Εκείνο φυσικά, δεν υποχωρεί.

Πρόκειται λοιπόν για πρωταρχικό ψυχικό παθολογικό βίωμα σε υποσυνείδητο ή/και συνειδητό επίπεδο.

Το υποσυνείδητο άγχος ενεργεί σαν ‘‘καμπανάκι’’ ειδοποίησης – ενεργοποίησης. Κινητοποιεί μηχανισμούς άμυνας με τελικό αποτέλεσμα τη δημιουργία συμπτωμάτων.

Σύμφωνα με την αρχή αυτή, το άγχος βρίσκεται στην αρχή και αποτελεί την βάση κάθε ψυχοπαθολογικής συμπτωματολογίας.

Η εμφάνιση του άγχους προκύπτει από:

  • κοινωνικές και ειδικές φοβίες,
  • ατομικές φοβίες,
  • ψυχαναγκασμούς,
  • πανικό.

Ο αγχώδης σημερινός άνθρωπος χαρακτηρίζεται απο ισχυρές ‘‘εσωτερικές’’ απαγορεύσεις και έντονους περιορισμούς. Αυτοί αντιτίθενται στην επιθυμία για ευχαρίστηση και αυθορμητισμό. Συνήθως άτομα που μεγάλωσαν και αναπτύχθηκαν σε περιβάλλον στερητικό, αυστηρό το οποίο καταπίεσε και κατέστειλε την παιδικότητα.

Το άγχος συνδέεται με την κατάθλιψη. Εμφανίζεται απρόσμενα. Συνήθως έχει χρόνια μορφή. Βιώνεται με αργούς ρυθμούς και μικρή ένταση. Σαν στάλα που καταστρέφει το σίδερο.

Στόχος της θεραπείας είναι η συνειδητοποίηση του άγχους. Ακολουθεί η διαχείρησή του και η αντιμετώπισή του.

Η υπερβολική εκδήλωση άγχους μπορεί να πάρει διάφορες μορφές. Συχνά μπορεί να οδηγήσει στην εκδήλωση συμπτωμάτων:

Σε γνωστικό επίπεδο

  • προβλήματα μνήμης
  • δυσκολία συγκέντρωσης
  • αδύναμη κριτική ικανότητα
  • αυτόματες αρνητικές σκέψεις
  • δυσκολία χαλάρωσης
  • μόνιμη αίσθηση ανησυχίας
  • άκαμπτος – περιοριστικός τρόπος σκέψης

Σε σωματικό επίπεδο

  • πόνοι σε διάφορα σημεία του σώματος
  • διάρροια ή δυσκοιλιότητα
  • ναυτία – ζαλάδα
  • ταχυκαρδία – πόνοι στο στήθος
  • απώλεια σεξουαλικής επιθυμίας
  • χρόνια κόπωση
  • ορμονικές διαταραχές
  • δυσπεψία
  • αυξημένη αρτηριακή πίεση
  • πονοκέφαλοι
  • ένταση και πόνος στους μύες
  • αναπνευστικές δυσκολίες

Σε συμπεριφερικό επίπεδο

  • • αυξημένη ή μειωμένη όρεξη για φαγητό
  • υπερυπνία ή αϋπνία
  • απομόνωση από τους άλλους
  • κακή διαχείριση χρόνου
  • κατάχρηση αλκοόλ, καπνού, ναρκωτικών ως μέσα χαλάρωσης
  • «νευρικές συνήθειες» (π.χ. δάγκωμα νυχιών, γρήγορος ή αργός βηματισμός, γρήγορη ή αργή ομιλία)
  • ευερεθιστότητα
  • ψυχαναγκασμοί
  • αποφυγή καταστάσεων ή/και ανθρώπων

Σε συναισθηματικό επίπεδο

  • κακή διάθεση
  • έντονος θυμός
  • φόβοι και φοβίες
  • αίσθημα ταραχής – δυσκολία χαλάρωσης
  • αίσθημα μοναξιάς και απομόνωση
  • αίσθημα απογοήτευσης
  • δυσθυμική διάθεση – κατάθλιψη
  • απώλεια αισθήματος ευχαρίστησης

Η αντιμετώπιση είναι εξατομικευμένη.

Ορισμένοι προσπαθούν το αγνοήσουν, διαπιστώνοντας σύντομα ότι αυτό δεν επιτυγχάνεται. Άλλοι πιέζουν τον εαυτό τους, εμπλέκοντας την σωματική και ψυχολογική τους υγεία. Χρειάζεται να καταλάβουμε από που προέρχεται η πίεση που μας περιβάλλει και μας επιβάλλεται. Γιατί νοιώθουμε απειλή. Πώς αυτή η πίεση και οι απειλές επηρεάζουν το σώμα, τις σκέψεις, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά μας;


Ένας καλός άνθρωπος

Φέτος το χειμώνα η Άννα έχει συνεχώς προβλήματα με το αναπνευστικό της. Βήχας που δε λέει να φύγει παρά τις αντιβιώσεις, τα σιρόπια και τα βότανα.
Read more


Περί εμπιστοσύνης

Είναι κάτι λέξεις που έχουν τόσο σπουδαία σημασία, δυσανάλογη με τη συχνότητα της χρήσης τους. Μια τέτοια είναι και η Εμπιστοσύνη. Λέξη πραγματικά μεγάλης σπουδαιότητας και με βαθύ περιεχόμενο. Βασικό συστατικό κάθε τύπου σχέσης. Όταν εμπεριέχεται, προσφέρει ανακούφιση, ηρεμία κι ασφάλεια. Η απώλειά της όμως συνοδεύεται από ψυχική και σωματική αναστάτωση, υπερδιέγερση κι αμφιβολία. Έτσι από τη μια έχοντάς την ανάγκη, προσπαθούμε να την ανακτήσουμε, να την νιώσουμε και πάλι ενώ ταυτόχρονα επιδιώκουμε το ακριβώς αντίθετο προκειμένου να μην διακινδυνέψουμε να πληγωθούμε ξανά.

Αλλά πως χτίζεις σπίτι χωρίς κολώνες; Πως ζεις χωρίς καθαρό νερό; Γιατί τόσο μεγάλης σημασίας είναι η εμπιστοσύνη. Αν προδοθεί, πέφτει και στην πτώση της μπορεί να παρασύρει όλο το οικοδόμημα της σχέσης ακριβώς όπως καταρρέει ένα κτίριο όταν πέσει μια κολώνα του κι όπως αρρωσταίνει το σώμα όταν ποτίζεται με βρώμικο νερό.

Η αγάπη αρκεί για γιατρέψει το τραύμα; Όχι δεν αρκεί γιατί έχει τραυματιστεί κι αυτή. Δεν μπορεί να βοηθήσει γιατί χρειάζεται κι η ίδια βοήθεια. Και ποιος τη βοηθά; Η επίμονη Πίστη που υπάρχει,  έστω κι αν δεν είναι εύκολο να την βρεις. Κι ας μην μπορείς πάντα να την στηρίζεις εσύ, γιατί είναι μεγάλη σε διάρκεια και πολλές φορές βαριά. Ίσως γιατί έχει και μια στενή φίλη ακόμα πιο δύσκολη και απαιτητική την Αφοσίωση. Δεν πάνε οπωσδήποτε μαζί αλλά συχνά συνδυάζονται και κάνουν καλή παρέα.

Έχουμε και λέμε λοιπόν: Πίστη, Αφοσίωση, Εμπιστοσύνη, τι μας κάνουν όλα αυτά; Δέσμευση. Φτάσαμε στο θέμα. Για να έχω μια δυνατή σχέση χρειάζεται να μπορώ να δεσμεύομαι και να μπορώ πρώτα εγώ να παρέχω αυτόν τον βασικό ιστό. Εξίσου σημαντικό είναι, να μην  διστάζω να ζητώ κι εγώ τα αντίστοιχα.

Όπως έχει αποδειχθεί το έδαφος των σχέσεων είναι γενικά σεισμογενές άρα και ζωντανό. Αν λοιπόν θέλω να χτίσω κάτι δυνατό,  είναι προτιμότερο να το κάνω πάνω σε γερά θεμέλια παρά σε εύκολες και ανώδυνες υποσχέσεις σερβιρισμένες δίπλα σε μεγάλα αλλά κούφια λόγια.


Διλήμματα

Διλήμματα – Γιατί δεν μπορούμε να βγούμε απο αυτά?

Να παντρευτώ ή άστο καλύτερα; Να χωρίσω ή έλα μωρέ άλλοι είναι χειρότερα, καλά είμαστε κι έτσι;
Παιδιά να κάνω ή πολύ μεγάλη ευθύνη; πόσα; Ένα ή δύο είναι καλά;
Να παραιτηθώ ή που να ψάχνω; Τώρα είναι δύσκολοι καιροί.
Να μιλήσω στη φίλη που αισθάνομαι ότι κάτι δεν πάει καλά ή να μην τα πολυσκαλίζω, έτσι κι αλλιώς σημασία έχει να περνάμε καλά … κι άλλα πολλά τέτοια και διαφορετικά “ή”  που μας κρατάνε καθηλωμένους σε μια κατάσταση ακινησίας νιώθοντας συχνά την ασφυκτική δυσφορία του εγκλωβισμένου. Ωστόσο, όσο οι συνθήκες δεν αλλάζουν και τα πράγματα δεν λύνονται από μόνα τους η δυσφορία πολλαπλασιάζεται αλλά διέξοδος πουθενά.

Διλήμματα μεγάλα και μικρά μας ταλαιπωρούν και μας βασανίζουν για μικροπράγματα ή για μεγάλα υπαρξιακά ζητήματα κι εμείς στεκόμαστε, αδύναμοι λέμε, να πάρουμε μια απόφαση.

Γιατί;

Για δυο λόγους: ο πρώτος γιατί δεν θέλουμε να χάνουμε. Αρνούμαστε να αποδεχθούμε πως κάνοντας μια επιλογή, χάνουμε μιαν άλλη.

Εδώ, έρχεται ο δεύτερος λόγος: αν η άλλη επιλογή είναι η σωστή; Θέλουμε λοιπόν και να μην χάσουμε τίποτα και να κάνουμε πάντα το σωστό. Κι έτσι μπαίνουμε στην κατάσταση της αμφιθυμίας, να θέλουμε ταυτόχρονα δυο αντιφατικά πράγματα, να φύγω αλλά να θέλω και να μείνω, να μιλήσω αλλά και να σιωπήσω, να χωρίσω αλλά και να κάνω και δεύτερο παιδί. Να έχω τον σκύλο χορτάτο και την πίτα ολόκληρη δηλαδή, κάτι που δεν έγινε ποτέ όπως λέει η εμπειρία γιατί απέδειξε ότι τελικά και τα δυο μένουν μισά.

Ας βγούμε λοιπόν από τη φαντασίωση της “σωστής επιλογής” γιατί απλά δεν υπάρχει μόνο μια σωστή αλλά πολύ περισσότερες. Στην πραγματικότητα η ζωή έχει δρόμους και διαδρομές, παίρνεις έναν δρόμο κάπου θα σε βγάλει κι όλο και σε κάποια διασταύρωση θα βρεθείς. Όπου και να στρίψεις κάπου θα βγεις.

Άλλωστε πάντα υπάρχει η όπισθεν κι ο επαναπροσδιορισμός. Χρήσιμο είναι να συμπεριλάβουμε στη σκέψη μας μικρές αλλά συχνές φάσεις συνειδητότητας όπου θα αξιολογούμε την ποιότητα της ζωής μας τόσο σε ότι έχουμε αλλά και σε ότι πράττουμε.